Ga naar inhoud

AI governance ·

ISO 42001 roadmap: AI governance naast uw ISMS in 2026

Kort antwoord. ISO/IEC 42001 is de internationale norm voor een managementsysteem voor kunstmatige intelligentie (AIMS). Klanten, inkopers en toezichthouders vragen er steeds vaker naar, naast ISO 27001. Het slimste is AI-governance niet als apart project op te zetten, maar in te bouwen in uw bestaande ISMS: hetzelfde risicoregister, dezelfde interne audit en dezelfde management review. Hieronder een roadmap in vijf fases voor het mkb.

Waarom ISO 42001 nu speelt

Bijna elke organisatie gebruikt inmiddels AI: een chatbot op de website, Copilot of ChatGPT in het dagelijks werk, of AI-functies in software van leveranciers. Tegelijk stelt de EU AI Act eisen aan wie AI ontwikkelt of inzet, met de zwaarste plichten voor hoog-risicotoepassingen. ISO 42001 geeft een auditeerbaar kader om aan te tonen dat u AI beheerst: wie is eigenaar, welke risico’s en effecten zijn beoordeeld, welke afspraken gelden en hoe wordt het gecontroleerd. Certificering is niet verplicht, maar het kader helpt bij due diligence van klanten en bij aanbestedingen die naar AI-governance vragen.

Wat de norm vraagt

ISO 42001 heeft dezelfde hoofdstructuur als ISO 27001 en ISO 9001: context, leiderschap, planning, ondersteuning, uitvoering, evaluatie en verbetering. Specifiek voor AI zijn onder meer:

  • een AI-beleid en duidelijke rollen en verantwoordelijkheden;
  • een risicobeoordeling voor AI-systemen, met aandacht voor onder meer vooringenomenheid, betrouwbaarheid, privacy en veiligheid;
  • een impactbeoordeling van de gevolgen van AI-systemen voor individuen, groepen en de samenleving;
  • een set beheersmaatregelen in Bijlage A, die net als bij ISO 27001 in een Verklaring van Toepasselijkheid wordt verantwoord, onder meer over data, levenscyclus van AI-systemen, transparantie, menselijk toezicht en relaties met derden.

Roadmap in vijf fases

  1. Inventariseren (maand 1). Stel een AI-register op met per systeem: naam, doel, leverancier of eigen ontwikkeling, gebruikte data, eigenaar en impact op klanten of medewerkers. Neem ingebouwde AI-functies in bestaande software en generatieve AI mee.
  2. Classificeren en prioriteren (maand 2). Bepaal per systeem of het onder de hoog-risicocategorieën van de AI Act valt en beoordeel de impact. Begin met de systemen met de grootste gevolgen voor mensen.
  3. Beleid en afspraken (maand 2 tot 3). Schrijf een AI-beleid en een kort, praktisch gebruiksbeleid voor generatieve AI: welke tools zijn toegestaan, welke informatie mag nooit in een prompt (klantdata, persoonsgegevens, broncode van klanten) en wie keurt nieuwe toepassingen goed.
  4. Beheersmaatregelen inrichten (maand 3 tot 6). Regel menselijk toezicht, logging, wijzigingsbeheer voor modellen en prompts, testen voor ingebruikname en afspraken met leveranciers. Leg vast welk bewijs bij elke maatregel hoort, zoals modelkaarten, testresultaten en goedkeuringen.
  5. Evalueren en verbeteren (vanaf maand 6). Neem AI op in de interne audit en de management review, met indicatoren zoals het aantal geregistreerde systemen, openstaande risico’s en incidenten met AI.

Koppelen aan uw ISMS

Wie ISO 27001 heeft, hoeft niet opnieuw te beginnen. Hergebruik de risicomethode, het documentbeheer, de interne audit, het proces voor correctieve acties en de management review. Voeg AI-specifieke onderdelen toe waar nodig: de impactbeoordeling, het AI-register en de maatregelen uit Bijlage A van ISO 42001. Markeer in het risicoregister welke risico’s AI betreffen, zodat u kunt rapporteren voor beide normen zonder dubbele administratie. Let op de overlap met de AVG: AI-systemen die persoonsgegevens verwerken, vragen vaak ook een DPIA.

Klein beginnen werkt

Kies voor de eerste ronde een afgebakende pilot, zoals één product met AI-functies of een interne chatbot. Doorloop alle stappen, leg de lessen vast en breid daarna uit. Auditors en klanten waarderen een gefaseerde aanpak met een duidelijke onderbouwing meer dan een organisatiebreed beleid dat in de praktijk niet wordt nageleefd.

Veelgemaakte fouten

  • Alleen een beleid schrijven. Zonder register en eigenaren blijft het een papieren tijger.
  • Leveranciers vergeten. De meeste AI komt van derden; vraag hoe zij hun modellen beheren en welke data ze gebruiken.
  • Geen bewijs. Beslissingen over goedkeuring, testen en toezicht moeten terug te vinden zijn.

Verder lezen

Zie ook ISO 42001-certificering, EU AI Act en ISO 42001, de checklist voor hoog-risico-AI en shadow AI in het mkb.

Verdiep in de kennisbank

Hulp nodig bij de volgende stap?

Bekijk bij ISO Ready welke ondersteuning past bij jouw vraag. ISO Ready en deze kennisbank worden beheerd door Oosterwal Consultancy.

Bekijk de volgende stap bij ISO Ready

← Terug naar overzicht

isocertificering.org wordt beheerd door Oosterwal Consultancy (oosterwal.com). ISO Ready (iso-ready.nl) is van dezelfde eigenaar. Verwijzingen naar ISO Ready betreffen ons eigen commerciële aanbod. Over ons

AI reading guide (llms.txt)